Quỳnh ChiĐâu là “thủ phạm” khiến tóc rụng sau sinh
Giống như da và móng, tóc cần năng lượng, quá trình trao đổi chất hiệu quả và các dưỡng chất như protein, sắt, magie, kẽm, vitamin nhóm B… Sự phát triển của tóc diễn ra qua ba giai đoạn chính: tăng trưởng (2-6 năm), nghỉ ngơi (2-3 tháng) và rụng, trong đó phần lớn tóc ở giai đoạn tăng trưởng.
Thông thường, mỗi ngày tóc rụng rải rác khoảng 50-100 sợi tóc cũ, xen kẽ với những lớp tóc con đang âm thầm mọc lên nên mật độ mái tóc hầu như không thay đổi.
Trong thai kỳ, nồng độ estrogen và progesterone tăng cao giúp các nang tóc ở giai đoạn tăng trưởng lâu hơn, khiến mái tóc mẹ thường dày và đầy đặn hơn. Tuy nhiên, sau sinh nồng độ các hormone này sụt giảm, tóc đồng loạt chuyển sang giai đoạn nghỉ rồi rụng vài tháng sau đó.
Tóc thường rụng rõ nhất vào tháng thứ 3 đến tháng thứ 4 sau sinh và sẽ dần trở lại độ dày bình thường khi trẻ được khoảng một tuổi.
Do tóc rụng nhiều trong giai đoạn 6 tháng đầu, việc cho con bú dễ bị hiểu lầm là nguyên nhân gây ra rụng tóc. Thực tế quá trình tạo và tiết sữa với sự tham gia của hormone prolactin và oxytocin không có vai trò trong vòng đời của tóc cũng như không phải nguyên nhân gây tổn thương nang tóc.
Dinh dưỡng tạo nền cho tóc phục hồi
Bà mẹ sau sinh phải đồng thời đối mặt với nhiều áp lực thể chất. Cơ thể vừa phải phục hồi sau cuộc vượt cạn, bù đắp lượng máu đã mất, làm lành vết thương và vừa phải đảm bảo duy trì nguồn sữa cho con trong điều kiện thiếu ngủ kéo dài.
Chế độ dinh dưỡng không thể làm ngừng lập tức quá trình rụng tóc sinh lý, nhưng đóng vai trò cung cấp nguyên liệu để tái tạo và duy trì sức khỏe nang tóc.
Theo khuyến nghị của Viện Dinh dưỡng, nhu cầu năng lượng của bà mẹ cho con bú tăng khoảng 500kcal mỗi ngày so với thời điểm trước khi mang thai. Việc bỏ bữa hoặc ăn kiêng khắc nghiệt để nhanh về dáng sẽ khiến cơ thể không cung cấp đủ năng lượng cho các chuyển hóa cơ bản, phục hồi cơ thể, quá trình tạo sữa, cũng như các quá trình khác bao gồm tái tạo tóc.
Để tạo nên lớp tóc mới, nang tóc cần được cung cấp đủ axit amin, đặc biệt là cysteine và methionine, các axit amin tham gia cấu tạo keratin và tạo độ bền cho sợi tóc. Mẹ có thể bổ sung các thực phẩm giàu đạm như trứng, thịt, cá, sữa, đậu nành và các loại đậu để cung cấp nguồn nguyên liệu cho tái tạo tóc.
Bên cạnh thiếu các axit amin, thiếu sắt cũng là một nguyên nhân dẫn đến tình trạng rụng tóc nặng hoặc kéo dài hơn. Điều này đặc biệt cần chú ý với mẹ bị mất máu nhiều khi sinh do dự trữ sắt suy giảm.
Mẹ có thể bổ sung sắt qua thịt đỏ, hải sản và trứng, đồng thời ăn cùng thực phẩm giàu vitamin C như cam, ổi, bưởi, ớt chuông… để hỗ trợ hấp thu. Bên cạnh đó, các thực phẩm như hàu, thịt, trứng… và các loại hạt cung cấp kẽm cho cơ thể, tham gia vào quá trình phân chia tế bào và tổng hợp protein tại nang tóc.
Sử dụng các sản phẩm bổ sung khi bị rụng tóc sau sinh như thế nào?
Tâm lý nôn nóng muốn mái tóc nhanh phục hồi khiến nhiều bà mẹ tìm đến các sản phẩm được quảng cáo là bổ tóc, da, móng như biotin, collagen hay viên uống vi chất tổng hợp. Tuy nhiên, những sản phẩm này không thể đảo ngược thay đổi hormone hay thay thế nguồn dinh dưỡng từ bữa ăn tự nhiên.
Đáng lo ngại hơn, việc kết hợp các viên bổ tóc với vitamin cho phụ nữ sau sinh rất dễ dẫn đến tình trạng dư thừa vi chất. Bổ sung quá mức một số chất dinh dưỡng có thể dẫn đến nhiều độc tính. Thực tế bổ sung quá mức một số chất dinh dưỡng nhất định, bao gồm vitamin A, vitamin E và selen, thực sự có thể dẫn đến rụng tóc.
Các bằng chứng y khoa hiện nay vẫn chưa đủ cơ sở để khuyến nghị sử dụng hằng ngày những viên uống này để khắc phục tình trạng rụng tóc sinh lý sau sinh.
Vì vậy, thay vì xem thực phẩm bổ sung là giải pháp thần tốc, mẹ nên có chế độ ăn cân bằng đầy đủ các nhóm chất và tăng cường các thực phẩm giàu sắt, kẽm, collagen và các loại rau, quả. Việc bổ sung các vi chất dinh dưỡng đường uống chỉ nên thực hiện khi có chỉ định từ bác sĩ.
Khi nào mẹ cần đi khám?
Rụng tóc sinh lý sau sinh thường khiến tóc thưa tương đối đồng đều trên toàn bộ da đầu, không kèm đỏ, đau hay bong vảy và sẽ giảm dần khi chu kỳ tóc ổn định trở lại, thường trong vòng 6-12 tháng.
Tuy nhiên, mẹ nên chủ động đi khám nếu tóc rụng thành từng mảng, đường ngôi ngày càng rộng, da đầu đỏ, đau, ngứa hoặc bong vảy, hay tình trạng rụng nhiều vẫn kéo dài sau một năm.
Rụng tóc sau sinh là một hiện tượng phổ biến, có tính chất tạm thời, diễn ra trong quá trình cơ thể người mẹ đang phục hồi sau quá trình sinh nở. Điều cơ thể cần không phải là một giải pháp mọc tóc cấp tốc, mà là thời gian để chu kỳ tóc phục hồi, một chế độ ăn đầy đủ và điều kiện nghỉ ngơi phù hợp.
CN Trần Nguyễn Quỳnh Loan
Trung tâm Giáo dục truyền thông dinh dưỡng, Viện Dinh dưỡng
